Home ΟΡΑΜΑ Ψυχολογία τέχνης

Ψυχολογία τέχνης

Η τέχνη μπορεί να μεγεθύνει το εύρος της προσωπικής μας ελευθερίας επεκτείνοντας την επίγνωση των προσωπικών μας επιλογών και ταυτόχρονα αυξάνει την ανθρώπινη ζωτικότητα μέσα από την μάθηση μιας πιο έντονης αντίληψης των χρωμάτων, των μορφών, των ήχων και των αξιών ενός κόσμου μέσα στον οποίο ζούμε. Στο πεδίο της ψυχολογίας πέρα από το άλυτο πρόβλημα του ορισμού της τέχνης, υπάρχει ένας δυναμικά αυξανόμενος κλάδος, η ψυχολογία της τέχνης.

Η ψυχολογία της τέχνης είναι ένας επιστημονικός κλάδος που μελετά την αντίληψη, τη γνώση και τα χαρακτηριστικά της τέχνης. Σύμφωνα με τις γενικές αρχές της ψυχολογίας της τέχνης, η τέχνη μπορεί να μελετηθεί μέσω της αντίληψης και των διεργασιών που λαμβάνουν χώρα στον ανθρώπινο εγκέφαλο, και λειτουργεί σε μια πολιτιστική συνέχεια βοηθώντας μας έτσι να την αναλύσουμε.

Η τέχνη μπορεί να μεγεθύνει το εύρος της προσωπικής μας ελευθερίας επεκτείνοντας την επίγνωση των προσωπικών μας επιλογών και ταυτόχρονα αυξάνει την ανθρώπινη ζωτικότητα μέσα από την μάθηση μιας πιο έντονης αντίληψης των χρωμάτων, των μορφών, των ήχων και των αξιών ενός κόσμου μέσα στον οποίο ζούμε. Στο πεδίο της ψυχολογίας πέρα από το άλυτο πρόβλημα του ορισμού της τέχνης, υπάρχει ένας δυναμικά αυξανόμενος κλάδος, η ψυχολογία της τέχνης.

Η ψυχολογία της τέχνης είναι ένας επιστημονικός κλάδος που μελετά την αντίληψη, τη γνώση και τα χαρακτηριστικά της τέχνης. Σύμφωνα με τις γενικές αρχές της ψυχολογίας της τέχνης, η τέχνη μπορεί να μελετηθεί μέσω της αντίληψης και των διεργασιών που λαμβάνουν χώρα στον ανθρώπινο εγκέφαλο, και λειτουργεί σε μια πολιτιστική συνέχεια βοηθώντας μας έτσι να την αναλύσουμε. Η απάντηση στην τέχνη αρχίζει με την αντίληψη των αισθήσεων. Αν και το πρόβλημα της αντίληψης είναι μια σημαντική εκτίμηση στην ψυχολογία της τέχνης, δεν είναι η κύρια, επειδή εξαρτάται από τις προγενέστερες αποφάσεις για άλλα ερωτήματα που διαμορφώνουν την ίδια την καρδιά του προβλήματος. Γι’ αυτό η ψυχολογία της τέχνης πρέπει να αρχίζει, όχι με την αισθητική εμπειρία, αλλά με τις άλλες δύο προβληματικές περιοχές - συγκίνηση και φαντασία. Πράγματι, όλα τα ψυχολογικά συστήματα που προσπαθούν να εξηγήσουν την τέχνη δεν είναι παρά διάφοροι συνδυασμοί των θεωριών της φαντασίας και της συγκίνησης, οι οποίες είναι οι δύο πιό σκοτεινές περιοχές στην ψυχολογία. Τον τελευταίο καιρό έχουν αποτελέσει το αντικείμενο πολλών ερευνών, οι οποίες έχουν αποτύχει να προτείνουν ένα γενικά αποδεκτό σύστημα για τη μελέτη. Μερικές από τις προσεγγίσεις που προσπαθούν να εξηγήσουν και να αναλύσουν την τέχνη είναι:

1) η πειραματική αισθητική με τις μεθόδους της επιλογής, της παραγωγής και της εφαρμογής Fechner 19ο αιώνα, Eysenck, Arnold &Meili 1975.

2) η θεωρία της μορφής Gestalt, με βασικό εκπρόσωπο τον Arnheim 1986,1989,1996, 1999, ο οποίος επικεντρώθηκε στην οπτική αντίληψη και επεκτάθηκε στην γλυπτική, στον συμβολισμό του φωτός, την έκφραση, την αισθητική, την μουσική, στην τέχνη των παιδιών και αλλού.

3) η ψυχανάλυση, με χαρακτηριστικές τις εργασίες του Φρόυντ για τους κλασσικούς Μιχαήλ Άγγελο, Λεονάρντο ντα Βίντσι, Ντοστογιέφσκι, Γκαίτε κλπ. 4) η ψυχολογία της μουσικής, που ασχολείται με την επίδραση της μουσικής σε άτομα και ομάδες μέχρι την μουσικοθεραπεία, Eysenck, Arnold &Meili 1975, Wigram, Saperston &West 1995.

5) οι μελέτες των νευροψυχολόγων, οι οποίες σε συνεργασία με φυσικούς μαθηματικούς και καλλιτέχνες προχώρησαν σε ειδικές έρευνες των οπτικών τεχνών πχ, ως το πώς λειτουργούν τα μάτια και ο εγκέφαλος του παρατηρητή μπροστά σε έναν πίνακα ζωγραφικής Eysenck, Arnold & Meili 1975, Gregory, Harris, Heard &Rose 1995.

6) οι μελέτες για τη δημιουργικότητα γενικά, Ward, Finke &Smith 1995, Leppert 1996, Bruce &Young 1998, Elkins 1998, Lindauer 1998, Powers 1998, Sawyer 1998.

Ακόμα κι αν υπάρχουν διάφορες ψυχολογικές θεωρίες που εξηγούν τις διαδικασίες της καλλιτεχνικής δημιουργικότητας, πολύ λίγες από τις έχουν καταφέρει να βγάλουν ολοκληρωμένο συμπέρασμα. Δεν υπάρχει κανένα γενικά αποδεκτό σύστημα της ψυχολογίας τέχνης. Μερικοί συντάκτες, όπως Μüller-Freienfels, δίνουν απλά μια σύνοψη των διαφορετικών απόψεων. Οι περισσότεροι ψυχολόγοι εργάστηκαν μόνο σε συγκεκριμένα προβλήματα της γενικής θεωρίας της τέχνης και προχώρησαν στην έρευνά τους από τις διαφορετικές προσεγγίσεις, με διαφορετικές πορείες, και συναγωγή διαφορετικών συμπερασμάτων. Χωρίς μια γενική ιδέα ή μια έγκυρη μεθοδολογική αρχή είναι δύσκολο να αξιολογηθεί συστηματικά ό,τι η ψυχολογία έχει επιτύχει προς αυτήν την κατεύθυνση. Η τέχνη υπήρχε ανέκαθεν στις συνειδήσεις των ανθρώπων, εκφράζοντας τις ανάγκες των κοινωνιών στους κόλπους των οποίων γεννήθηκε, αντιπροσωπεύοντας την εξελικτική πορεία στην ιστορία του ανθρώπου μέσα στο χρόνο, αλλά και αναδεικνύοντας την ψυχολογία της εποχής και των καλλιτεχνών. Μέσω της αισθητικής, (=η περιγραφή και ερμηνεία των καλλιτεχνικών φαινομένων και της αισθητικής εμπειρίας με μεθόδους άλλων επιστημών), η τέχνη συμβαδίζει με την ψυχολογία των ανθρώπων της εκάστοτε εποχής καθώς και με τις επεκτάσεις της στην καθημερινή ζωή.

Το συναίσθημα παίζει πάντα έναν πολύ σημαντικό ρόλο στην καλλιτεχνική δημιουργικότητα, επειδή οποιαδήποτε ανθρώπινη δημιουργικότητα περιλαμβάνει συγκινήσεις. Η συναισθηματική διαδικασία που λαμβάνει χώρα, αποτελείται τον τύπο: από την εικόνα στην ιδέα, και από την ιδέα στο συναίσθημα που δημιουργείται. Σε ένα έργο της τέχνης κανένα στοιχείο δεν είναι τόσο σημαντικό όσο η συναισθηματική αντίδραση που παράγει. Μια τέτοια μηχανική έννοια, εντούτοις, είναι αδύνατον να λύσει το πρόβλημα της καλλιτεχνικής αντίδρασης, επειδή το συναισθηματικό μέρος μιας εντύπωσης είναι αρκετά μικρό σε σύγκριση με τις ισχυρές επιρροές που αποτελούν μια αισθητική αντίδραση. Οι ψυχολόγοι πρέπει να φθάσουν στο στάδιο της ανάλυσης αλλά δεν έχουν απολύτως καμία πρόσβαση στη σύνθεση μιας αισθητικής αντίδρασης. Μπορούν να βρουν τους αισθητικούς, τους μηχανικούς, τους συνειρμικούς, τους διανοητικούς, και τους συναισθηματικούς παράγοντες για μια αντίδραση, αλλά δεν μπορούν να πουν τίποτα για τις σχέσεις μεταξύ τους ή για το πώς μια πλήρης ψυχολογία της τέχνης μπορεί να κατασκευαστεί από αυτούς τους διαφορετικούς παράγοντες, κάθε ένας από τους οποίους μπορεί να βασίζεται σε εξωτερικούς παράγοντες.

Όπως ακριβώς ο καλλιτέχνης λειτουργεί και με το ασυνείδητο όταν δημιουργεί ένα έργο τέχνης, αντλώντας μέσα από την ψυχολογία νόμους και κανόνες οι οποίοι τον καθοδηγούν και τον συντροφεύουν, έτσι και οι διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα όταν παρατηρούμε ένα έργο τέχνης έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ψυχολογία μας. Γιατί ένα έργο τέχνης εκφράζει κάτι που δεν μπορεί να εκφραστεί με λόγια. Αντανακλά στην ψυχή του αποδέκτη και παράγει συναισθήματα ανάλογα με την αισθητική, την ψυχολογία, την διαίσθηση και την διάθεση του. Γι’ αυτό η τέχνη είναι αυτάρκης. Έχει τη δική της γλώσσα και τα δικά της μέσα με τα οποία ο καλλιτέχνης προσπαθεί να εκφραστεί και να δώσει αυτό που αισθάνεται, μεταφέροντας την ψυχή του στο δημιούργημά του.

 
  • GREEK
  • ENGLISH